Bllokada detare e Presidentit Donald Trump është përpjekja e fundit për të testuar një teori deri më tani të pavërtetuar të luftës me Iranin, se fuqia superiore e SHBA-së do ta shkatërrojë në mënyrë të pashmangshme Republikën Islamike.
Në Uashington, kjo duket logjike. Çdo komb, qoftë një teokraci radikale apo një demokraci perëndimore, do të shkërmoqet nëse nuk mund të sigurojë aksesin në gjërat bazë, ushqim, energji dhe punë. Kur zyrtarët amerikanë shohin inflacion në rritje, humbje katastrofike të vendeve të punës dhe mungesa në Teheran, ata arrijnë në përfundimin se bllokada dyjavore po funksionon.
“Bllokada është gjeniale, në rregull?” tha Trump të mërkurën. “Ekonomia e tyre është në telashe të vërteta. Është një ekonomi e vdekur.” Presidenti është aq i kënaqur me planin saqë ka siguruar ndihmës të fortë që ai të zgjasë shumë më gjatë, raportoi CNN.
Një arsye është se kjo është një mënyrë për të ushtruar presion mbi Iranin pa rrezikuar viktimat e SHBA-së me operacione tokësore ose rifillimin e bombardimeve që ishin të pamëshirshme, por jo përfundimtare. Një tjetër arsye është se synon të rivendosë ndikimin e SHBA-së në luftën ekonomike, të gërryer kur Irani shkaktoi një krizë globale duke mbyllur Ngushticën e Hormuzit.
Ekonomia amerikane është shumë më e fuqishme se ajo e Iranit, kështu që kjo nuk duhet të jetë e diskutueshme. Nga ana tjetër, një sulm i frikshëm ajror SHBA-Izrael shkatërroi ushtrinë e Iranit, por nuk ishte në gjendje të siguronte një fitore strategjike në luftë.
Optimizmi i Trump do të përballet me dy pyetje që do të vendosin fatin e strategjisë së tij të fundit në një luftë që shpesh duket se i mungonte një arsyetim apo një qëllim përfundimtar.
E para është se sa gjatë mund ta durojnë Trump, bashkërepublikanët e tij dhe populli amerikan kostot në rritje të luftës, duke përfshirë benzinën mbi 4 dollarë dhe një rritje të mundshme të inflacionit. Votuesit e zgjedhjeve të mesmandatit janë tashmë të zemëruar me kostot e larta dhe ekonominë e Trump.
Pyetja e dytë është nëse plani bazohet në të dhëna realiste të inteligjencës rreth kushteve në Iran dhe në arsyetim të shëndoshë se si mund të reagojnë udhëheqësit e tij. Në fund të fundit, ekziston një tendencë e gjatë dhe e dyshimtë në Uashington për të zbatuar logjikën amerikane ndaj shoqërive të Lindjes së Mesme që nuk reagojnë siç presin presidentët amerikanë.
Presidenti po vë bast se udhëheqësit e Iranit, në një teokraci radikale islamike me një histori të shkaktimit të dhimbjeve të jashtëzakonshme ndaj popullit të vet, do të reagojnë thjesht mbi motive ekonomike, siç ndoshta do të bënte ai në vendin e tyre.
Ka gjithnjë e më shumë prova se ekonomia e Iranit është në telashe të tmerrshme. Wall Street Journal raportoi të mërkurën se kostot e luftës përfshijnë një milion të papunë, çmimet në rritje të ushqimeve, dhe një mbyllje të internetit që ka penguar ekonominë online. Inflacioni është i përhapur dhe produktet bazë si mishi i kuq janë të papërballueshme. Raportet e mediave të Lindjes së Mesme paralajmërojnë për mungesa në rritje dhe kërcënime ndaj sigurisë ushqimore.
Ministri iranian i naftës, Mohsen Paknejad, paralajmëroi publikun të mërkurën që të ulë konsumin e energjis. Dhe zyrat qeveritare janë urdhëruar të ulin përdorimin e energjisë elektrike me 70% pas orës 13:00.
Ekipi i Shtëpisë së Bardhë i CNN raportoi se zyrtarët amerikanë po lexojnë të dhëna inteligjence që parashikojnë se ekonomia iraniane mund të mbijetojë vetëm për disa javë, nëse jo ditë, sipas dy burimeve. Dhe Trump pretendon vazhdimisht se pamundësia e Iranit për të eksportuar naftë do të thotë se do të duhet të ndalojë prodhimin dhe të rrezikojë dëme të mëdha në puset e naftës, të cilat mund të duhen vite për t’u riparuar.
Alex Vatanka, një bashkëpunëtor i lartë në Institutin e Lindjes së Mesme, argumentoi se bllokada mund të shkaktojë dhimbje të rënda ekonomike që mund të përkthehen në kundërshtim politik të pakontrollueshëm.
Por ai shtoi një paralajmërim të rëndësishëm: Kjo mund të zgjasë me muaj.
“Gjëja e parë që duhet të mbani mend është se ne nuk kemi qenë kurrë këtu më parë; ky është një territor i paeksploruar. Bllokada nuk është asgjë që Irani e ka përjetuar ndonjëherë, madje as gjatë luftës Iran-Irak”, tha Vatanka.
Vatanka tha se mund të parashikojë një kohë kur miliona punëtorë potencialisht do të dalin në rrugë dhe do të kërkojnë ndihmë. “Atje regjimi do të testohet në mënyra që nuk janë testuar më parë, kjo nuk do të thotë se nuk mund të mbizotërojë, duke u mbështetur në shtypje… Por do të jetë një çështje nëse ata mund ta kapërcejnë vëllimin e zemërimit.”
Megjithatë, Vatanka paralajmëroi se potenciali që kolapsi ekonomik të shkaktojë ndryshime politike do të mbështetej në një nivel organizimi në protestat kundër regjimit dhe dezertimet nga regjimi që ende nuk janë materializuar në Iran.
Trump mund të mos ketë kohë të presë kundërrevolucionin. Vlerësimet e tij të miratimit janë në nivelet më të ulëta historike dhe republikanët kanë frikë se do të humbasin Dhomën e Përfaqësuesve dhe do të përballen me një betejë të vështirë për t’u kapur në Senat në nëntor. Sa më gjatë të vazhdojë lufta dhe Irani ta mbajë të mbyllur Ngushticën e Hormuzit, aq më i madh do të jetë dëmi në SHBA.
Psikologjia personale e Trump mund të luajë gjithashtu një rol. Ai duket i fiksuar pas trashëgimisë së tij, ndërsa ëndërron për vepra të mëdha arkitekturore në 1,000 ditët e tij të fundit në detyrë. Asgjë nuk do të ishte më e turpshme për një njeri që e sheh veten si një nga fituesit përfundimtarë të jetës, pasi është etiketuar si humbës në një luftë me Iranin.
Një ditë, Trump mund të mos ushqejë më TACO.
Megjithatë, edhe nëse Trump zotohet të vazhdojë me një qëndrim të gjatë, gjithmonë ekziston mundësia që strategjia e bllokadës të jetë thjesht e gabuar.
Nëse vrasja e Udhëheqësit Suprem të Iranit, Ali Khamenei, nuk e bëri Iranin të dorëzohej dhe javët e bombardimeve të pandërprera nuk e thyen vendosmërinë e udhëheqësve të tij, a ka arsye të mendojmë se një krizë ekonomike mund ta bëjë këtë?
Këmbëngulja dhe kokëfortësia e Republikës Islamike janë bërë legjendare.
Irani ka vuajtur nën sanksionet perëndimore për dekada të tëra. Ai duroi një luftë të tmerrshme tetëvjeçare me rreth 1 milion viktima kundër Irakut në vitet 1980. Sa herë që protestuesit kërcënonin të arrinin një masë kritike, regjimi dërgonte banditë e tij në rrugë për të masakruar civilët për të shpëtuar revolucionin.
I gjithë etosi i regjimit në 47 vitet që nga Revolucioni Islamik ka qenë rezistenca ndaj “Satanit të Madh” të SHBA-së. Ai mund të zgjedhë kolapsin shoqëror në vend që t’i nënshtrohet Trumpit.
Trita Parsi, nënkryetare ekzekutive e Institutit Quincy për Qeverisje të Përgjegjshme Shtetërore, tha se ekipi i Trump ishte administrata e fundit amerikane që besonte, gabimisht, se një fushatë presioni mund ta detyronte Iranin të dorëzohej.
“Ekziston ai kërkim i vazhdueshëm për atë plumb të argjendtë, atë pikë presioni që i bën iranianët ose të shemben, të kapitullojnë ose thjesht të përshtaten me dëshirat e Amerikës. Dhe pothuajse çdo herë që SHBA-të ndjekin atë rrugë, ato përfundojnë duke zhgënjyer veten”, tha Parsi.
Vetëbesimi i Trump pasqyron gjithashtu një tjetër trend të njohur të Uashingtonit, një besim të papajtueshëm, veçanërisht të përhapur midis konservatorëve, se ekonomia dhe regjimi iranian janë vazhdimisht në prag të kolapsit.
“Ata duhet të qajnë xhaxha, kjo është e gjitha që duhet të bëjnë. Thjesht të thonë, ‘Ne dorëzohemi, ne dorëzohemi’”, tha presidenti në Zyrën Ovale të mërkurën.
Nëse Irani e bën këtë, Trump mund të thyejë një cikël të kotë historie dhe më në fund t’i japë fund duelit gati gjysmë shekullor të Amerikës me një armik të betuar.
Nëse dështon, ai do të ketë vërtetuar edhe një herë se gatishmëria e Republikës Islamike për të përballuar goditje pas goditjeje mund të neutralizojë një fuqi shumë më të madhe amerikane.
